Firma C.F. van Mill (1861-….)

Van één van de familieleden van Mill kreeg ik een oud persbericht toegestuurd waarin de geschiedenis van firma C.F. van Mill werd beschreven tot het moment waarop het pand aan de Schelluinsestraat betrokken zou worden. Ik heb een transcriptie van de tekst gemaakt en aangevuld met wat (foto)materiaal uit eigen collectie en wat ik op het Internet ben tegengekomen.

Aanvullingen en correcties zijn natuurlijk altijd welkom.


PERSCOMMUNIQUE

Op 17 april 1861 trad de heer C.F. van Mill, grootvader van de tegenwoordige directeuren, in het huwelijk en opende een wagenmakerij, rijtuigmakerij en wat daaraan verwant is, in de Arkelstraat no. 65 te Gorinchem, in het zelfde pand, waarin thans de rijwielhandel gevestigd is. Hij legde zich speciaal toe op het beeldhouwwerk van boerenwagenschakels, St. Nicolaasprenten, enz.

Deze zaak groeide vrij snel, werd uitgebreid met een smederij, later met een houthandel, sloperij, kruiwagenfabriek, zagerij en splitste zich geleidelijk in twee afzonderlijke delen nl. enerzijds de rijtuig- en wagenmakerij gevestigd in de Arkelstraat, anderzijds de houthandel zagerij en sloperij gevestigd in de Haarstraat.

Advertentieblad 28/4/1916
Sloperij aan de Haarstraat, de letters van Mill zijn nog leesbaar boven de poort
(Foto via Facebook)

In 1896 werd dit bedrijf, onder de naam Firma C.F. van Mill, overgenomen door drie zoons, waarvan er al één spoedig terugtrad. De heer R.F. van Mill, vader van de huidige heren C.F. en P.C. van Mill, nam de rijtuig- en wagenmakerij met smederij voor zijn rekening; zijn broer, de heer C.H. van Mill verzorgde de houthandel en zagerij.

Na een ernstige ziekte werd aan de heer R.F. van Mill in 1905 het advie gegeven het handwerk niet meer op te vatten, maar naar een andere bezigheid uit te zien. Hij richtte toen zijn aandacht op het nieuwe vervoermiddel, het rijwiel en begon daar zeer voorzichtig mee. Hij huurde een nabij gelegen winkelpand en een rijwielzaak kwam tot stand. In 1908 werd reeds besloten de rijtuigmakerij er aan te geven en het oude oorspronkelijke pand te verbouwen tot een voor die tijd modern rijwielbedrijf.
De rijwielen hadden een groeiende belangstelling en werden voornamelijk verkocht onder een eigen gedeponeerd merk “Prins Hendrik”. Naast de rijwielen bleek er ook een markt voor motorrijwielen te zijn en in de loop der jaren werden o.a. de zeer bekende merken “Minerva”, “F.N.”, “Harley Davidson”, “Indian”, “Henderson” vertegenwoordigd.

Reeds ongeveer in 1908 kreeg de firma haar eerste auto in bezit, welke zo antiek was, dat hij spoedig werd gesloopt. Toch zag de heer R.F. van Mill wat in die auto’s.
In 1912 deed de gelegenheid zich voor een oud buurhuis aan te kopen. Hoewel men eerst dacht, dat verbouwing daarvan nog mogelijk zou zijn, werd besloten het geheel af te breken en een nieuw op te trekken. Zo ontstond de eerste garage. Deze garage had een oppervlakte van 100 m2; was nl. vijf meter breed, twintig meter diep, had voor en achter openslaande deuren en was voorzien van een terrazzo-vloer. Spoedig meldde zich de eerste stalklant met een kleine z.g. “Bébé-Peugeot”. Gorinchem heeft toen wel gelachen om van Mill, die een garage bouwde, terwijl er geen auto’s waren. Nu wordt echter de vooruitziende blik van die oudere generatie wel gewaardeerd.

Arkelstraat na uitbreiding 1912. Rechts oprichter Reinier Franciscus van Mill
(Foto Reg. Archief Gorinchem)

De oorlog 1914-1918 bracht weinig verandering. Er wam iets meer autoverkeer, met gedistribueerde benzine werd een huurauto geëxploiteerd en diverse antieke wagens met merken als “Vivinus”, “Sava”, “Adler”, “Darque”, deden meer of minder goed hun dienst. Na het beeindigen van de oorlog kwam er nieuw leven en toen in September 1919 aan een grote landbouwtentoonstelling werd deelgenomen bleek, dat bij het publiek enige belangstelling voor de automobiel begon te ontstaan. In die dagen werd de aanbieding van de eerste “Chevrolet”, geïmporteerd door de Firma C.F. Berkels te Amsterdam ontvangen. Onmiddellijk ging men naar Amsterdam en kocht daar een vierpersoons open auto met linnen kap voor f. 3750,–. Een wagen van hetzelfde type merk als nu nog in het bezit is en in de showroom wordt tentoongesteld. Deze “Chevrolet” werd diezelfde maand verkocht. Een tweede volgde en in het jaar 1920 werden er reeds vijf verkocht.

Door deze ontwikkeling van het automobilisme ontstond een tegenstelling tussen de automobielzaak en de houthandel en sloperij en er werd besloten deze bedrijven te scheiden. De heer C.H. van Mill kreeg de houthandel en sloperij, welke later zijn geliquideerd. De heer R.F. van Mill zette de rijwiel-autozaak voort met de assistentie van zijn beide zoons, C.F. en P.C. van Mill respectievelijk geboren op 19 Sept. 1899 en 18 Februari 1902, de eerste met een technische, de tweede met een administratieve opleiding.

Pasfoto Cor (Cornelis Franciscus) van Mill in de jaren ’20.
(foto Reg. Archief Gorinchem)

De afdeling automobielen werd groter. In 1925 werd het eerste contract met General-Motors-Kopenhagen gesloten. In 1925 ging met met de eerste dealers over naar General Motors Continental te Antwerpen. De firma van Mill is General Motors trouw gebleven, hoewel dit in het begin moeilijk was, omdat de vraag naar vrachtauto’s ontstond en General Motors hier nog niet in kon voorzien. Na 1924 zijn er, op een enkele uitzondering na, alleen General Motors produkten verkocht.

Intussen was de ruimte te klein geworden en werd er naar uitbreiding gezocht; eerst werd een vrij grote ruimte aan het Paardenwater, welke vroeger een manege was geweest van de Hollandsche Maatschappij van Landbouw gehuurd. In 1923 werd in de Arkelstraat een hotel met stalhouderij aangekocht met een totale oppervlakte van 900 m2. Dit complex werd van jaar tot jaar verbouwd tot het in 1925 de huidige vorm kreeg: nl. een stallingsbedrijf met showroom voor twee automobielen en vijf bovenwoningen. Een der bovenwoningen werd in 1928 voor magazijn in gebruik genomen, daar in diezelfde jaren reeds de specialisatie in Chevrolet-onderdelen begonnen was en de eerste grondslagen voor een streekgrossierderij werden gelegd.

Vloeiblad – C.F. van Mill (1926)

Intussen was de heer R.F. van Mill in 1927 overleden en kwam de leiding van het bedrijf geheel in handen van de heren C.F. en P.C. van Mill.
Nauwelijks was in 1925 het nieuwe project uitgebouwd, of het stond al vast, dat naar een volgende uitbreiding moest worden uitgekeken. n 1931, toen een nieuwe Ambachtsschool werd gebouw kon de oude Ambachtsschool in de Haarstraat worden aangekocht. Deze school had een totale oppervlakte van 1200 m2, waarvan een gedeelte nog onbebouwd was. De les- en tekenzalen in drie verdiepingen werden ingericht voor kantoor en magazijn. De Praktijklokalen werden omgebouwd tot werkplaats. In 1933 werd dit complex officieel in gebruik genomen. In 1928 werden op een belendend perceel aan de Nieuwe Walstraat veertien boxen gebouwd en in 1938 werd tegenover de werkplaats een constructie-hal met een totale oppervlakte van 600 m2 neergezet, waarin een modern smeerstation met twee Franse kuilen werd ingericht.

Achterzijde Haarstraat met boxen

Meende men in 1933 voor lange tijd over voldoende ruimte te beschikken, tengevolge van de steeds voortgaande ontwikkeling van het automobilisme bleek omstreeks 1938 reeds, dat spoedig de bestaande ruimte weer te klein zou zijn.

Folder 75-jarig bestaan firma C.F. van Mill 1861-1936
Folder 75-jarig bestaan in 1936 (eigen collectie)

De oorlog 1940-1945 maakte verdere uitbreiding onmogelijk en overbodig. Toch greep men toen in 1942 de gelegenheid zich voordeed een belendend perceel, een hotel-café-restaurant met een oppervlakte van 1200 m2 te kunnen aankopen, deze gelegenheid aan. Toen de oorlog voorbij was zag men echter dat het bijtrekken van dit pand lapwerk zou blijven en dat er naar een betere opzet moest worden uitgezien.

Deze betere opzet kon alleen gevonden worden door een nieuwbouw aan de rand van de stad.
Bij een oriëntatiereis naar de Verenigde Staten van Amerika in 1947 bleek, dat een nieuw bedrijf een uitgestrekt terrein rondom zich moet hebben en ingesteld moet worden op een zeer grote expansie-mogelijkheid. Een dergelijk terrein met een oppervlakte van bijna 20.000 m2, werd gevonden op het door de Gemeente ingerichte Industrie terrein.
In 1950 kwam de overeenkomst met de Gemeente tot stand, bij welke overeenkomst werd beloofd dat de toegangsweg naar Gorinchem vanaf het Verkeersplein, dat een centraal knooppunt van wegen van Nederland zal worden, langs het terrein aangelegd zou worden. Het gebouw is in verschillende etappes gereed gekomen, maar de weg nog niet, hoewel de plannen hiervoor ineen vergevorderd stadium verkeren.

Modellengids firma C.F. van Mill 1949

De groothandel heeft zich binnen het bedrijf verder ontwikkeld. Reeds in 1941 had een afsplitsing van het detailbedrijf plaats en kwam een volledige administratieve scheiding tot stand. De grossierderij trad voortaan op onder de naam: “Gorcumsche Auto Centrale”. In 1949 werden beide bedrijven omgezet in naamloze vennootschappen, namelijk de detailzaak Gemeral Motors dealer in de “N.V. Automobielbedrijf v.h. Firma C.F. van Mill” en de groothandel in de “Gorcumsche Auto Centrale N.V.”, beide onder directie van de huidige directeuren. Deze twee bedrijven op Haarstraat 59 in hetzelfde kantoor gevestigd. Dit zal anders worden. De N.V. Automobielbedrijf v/h Firma C.F. van Mill gaat over naar het nieuwe gebouw.

Dit gebouw, dat een oppervlakte heeft van +/- 3600 m2, bevat behalve een kantoor met een ruime showroom een magazijnruimte, waarin alle Chevrolet en Vauxhall-Bedford onderdelen kunnen worden ondergebracht, een werkplaatshal met een ruime vloeroppervlakte van ruim 2000 m2, twee moderne smeerkuilen, een wasgelegenheid, personeelslokaliteiten, enz. Eenmaal compleet ingericht met de meest moderne middelen zal het aan alle eisen voldoen. Het is echter nog niet zo ver. Het is nl. de bedoeling het bestaande complex verder uit te breiden met een werkhal van nog eens 2400 m2. De bouwvergunning is hiervoor reeds aangevraagd.

Nieuw pand aan de Schelluinsestraat (via Facebook Oud Gorinchem)
Uitnodiging opening Automobielbedrijf van Mill, Schelluinsevliet 25 op
25 mei 1957

Met de ingebruikname van dit complex zal zich een nieuwe splitsing voltrekken. Vanaf 1925 heeft de Firma van Mill steeds alle merken van General Motors vertegenwoordigd. Door het voortdurend toenemend aantal automobielen en het zeer groot aantal typen levert deze combinatie verschillende bezwaren op. Daarom is er nog een nieuwe N.V. in oprichting, de N.V. Automobielbedrijf Gorkum, die zich in de door de N.V. van Mill verlaten gebouwen in de Haarstraat zal vestigen. Dit nieuwe bedrijf zal de verkoop van Opel en Pontiac automobielen op zich nemen, terwijl het overgebrachte bedrijf de vertegenwoordiging van Chevrolet, Vauxhall-Bedford, Buick en Oldsmobile zal behouden. In principe is over deze deling en over deze nieuwe vorm ook met General Motors overeenstemming bereikt.
Er wordt verwacht, dat deze splitsing met dubbele mogelijkheden niet alleen voor de N.V.’s, maar ook voor de cliënten en dealers-afnemers van groot belang zal zijn, daar de klanten met een meer gespecialiseerde service geholpen zullen kunnen worden.

De Opel met haar toenemend aantal automobielen en haar steeds toenemende onderdelenvoorraad krijgt meer ruimte dan tot nu toe beschikbaar was. De Chevrolet en Vauxhall-Bedford lijn, die ook aan belangrijkheid toeneemt en waarvoor de positie van “wholesale-dealer” voor deze onderdelenmerken zeer veel magazijn ruimte nodig is, zal nu een beter onderdak krijgen. Door deze nieuwbouw en deze indeling is een en ander bereikt en verder bereikbaar.

Een punt, dat ook vermeldenswaard is, is dat onmiddellijk bij de stichting van het nieuwe bedrijf op 7 Juni 1955 een propaangasinstallatie in gebruik genomen is, zodat ook op dit gebied de klanten het beste en nieuwste kan worden geboden. De voorziening van het autopark met deze nieuwe brandstof is een succes gebleken en de N.V. van Mill verheugt er zich in deze stap tijdig te hebben gedaan. De wacht is nu op de nieuwe weg. Hoewel de slechte toegangswegen een bezwaar zullen vormen zal toch ongetwijfeld deze nieuwbouw aan de verwachtingen beantwoorden en mogelijkheden tot een grotere omzet bieden.

Set limonadeglazen - automobielbedrijf van Mill
Set limonadeglazen van Mill met afbeelding locatie Schelluinsestraat

De naamloze vennootschappen “Van Mill” en “Gorcumsche auto Centrale” staan beide onder directie van de heren C.F. en P.C. van Mill. De nieuwe “N.V. Automobielbedrijf Gorkum” in oprichting zal onder directie van de heer J. Slosser komen. Zowel de oorspronkelijke rijwielzaak in de Arkelstraat 65, welke intussen met een afdeling voor Solex en Rap bromfietsen is uitgebreid, als het garagecomplex Arkelstraat 34, waarin hoofdzaak het bedrijf van stalling en autoverhuur met en zonder chauffeur wordt uitgeoefend alsmede de motorenrevisieafdeling blijven onderdelen van de N.V. van Mill. Eveneens de twee intussen bijgebouwde boxengarages, de een met 24, de andere met 28 autoboxen, welke zich in de nieuwe wijk bevinden.


En toen bestond de firma 100 jaar….. In 1961 kreeg dit bijzondere jubileum natuurlijk de nodige aandacht, er werden verschillende relatiegeschenken uitgegeven voor de gelegenheid. Onder andere twee asbakken.

Asbak - van Mill Gorinchem (1861 - 1961)
Eén van de asbakken van het 100-jarig jubileum
Asbak met kaartje - N.V. Automobielbedrijf v/h Firma C.F. van Mill
Asbak 100-jarig jubileum met begeleidend kaartje

De zaak breidde in 1969 verder uit, in 1968 werd gestart met een nieuwe garage aan de van Hogendorpweg in Gorinchem. Deze garage staat er anno 2020 nog steeds. De Vries Robbé mocht de staalconstructie voor het pand maken. Onderstaande foto van de bouw komt uit het bedrijfsblad van de Vries Robbé van oktober 1968. De Intervamflats zijn op de achtergrond te zien.

Nieuwe garage aan de van Hogendorpweg (De Vries Robbé nieuws oktober 1968)
Autobedrijf Gorcum, van Hogendorpweg (foto Cor Verschoor, Facebook)

In 2006 werd, na het plotseling overlijden van dhr. van Mill in december 2005, de zaak verkocht aan de familie Ames.


Nog wat losse foto’s en weetjes

Gedropt leaflet - Oranjevereniging Gorcum -31-08-1946 - C.F. van Mill
Gedropt leaflet – Oranjevereniging Gorcum -31-08-1946 – C.F. van Mill

Bovenstaand pamflet was onderdeel van een ‘photo-wedstrijd’ op Koninginnedag 1946. Er werden pamfletten met afbeeldingen van leden van het koninklijk huis gedropt, wie als eerste 6 verschillende afbeeldingen zou hebben kon een rondvlucht in een KLM vliegtuig winnen aldus het krantenartikel uit De Partisaan d.d. 03-09-1946.

Ad Zwijsen had gewonnen en was als eerste met 6 foto’s op het stadhuis (12:57 uur). Nummer 2 was Dit van Brouwershaven (om 13:01), zij hebben beiden een rondvlucht mogen maken.

Bijzonder is ook de reclame op de achterzijde van garage / autodealer C.F. van Mill waarin wordt verteld dat ook vliegtuigen verkocht werden. of dit werkelijk gebeurd is heb ik nog niet kunnen vinden.

Over het vliegtuig dat de flyers dropte: Na de Tweede Wereldoorlog werden er inderdaad nog 3 Fokker S-9’s gebouwd. PH-NAR, PH-NAS (dit vliegtuig) en PH-NAT.

Deze toestellen werden gebruikt door Aero-Holland N.V. voor rondvluchten en reclamedoeleinden. Na de liquidatie van het bedrijf werden twee toestellen gesloopt en het derde verhuisde naar de TH Delft, afdeling vliegtuigbouwkunde.


Lepeltje - Personeelsvereniging Autobedrijf van Mill 25 jaar 1941-1966
Lepeltje personeelsvereniging van Mill. 25-jarig bestaan.
Gekregen van Coen Weiler

Luciferdoosje firma C.F. van Mill (foto via Facebook / Ad ter Wal)
Servies van Mill – via website Gorcums Museum
Asbak – van Mill Automobielen, Gorinchem
Asbak – Fa. C.F. van Mill, Gorinchem (1861-1936) 75-jarig jubileum (Foto Facebook)
Sigarendoos – van Mill’s Autobedrijf (foto Facebook, Cor Verschoor)
Oorkonde ter gelegenheid van 75-jarig bestaan (1936) – Foto via Facebook
Cor (C.F.) van Mill op 86 jarige leeftijd (1985) – uit tijdschrift 100 jaar L.T.S.
Luchtfoto van van Mill aan de Banneweg/Schelluinsestraat in 1975. Links op de foto de motorenrevisie met aan de straatzijde de G.A.C. {Gorcumse Automobiel Centrale }.daarnaast de bandenafdeling en de loods met de naam ‘automobile’ die was gevuld met onderdelen voor Amerikaanse auto,s ook de LPG gastank is goed te zien en het aparte verblijf voor het tectyleren van auto’s. Tekst: Cor Verschoor
In het rijtuig de heer Thijs de Jong (jubilaris bij Firma van Mill) met zijn vouw en op de bok Jo Sprenger – uiterst rechts achter de kar staat Kees van Baalen. Locatie: Westwagenstraat.
(Foto 23 mei 1963, Reg. Archief)