Gorkumse “bolle”bozen

Wilhelmina: “Ook per ons te koop”

GORKUM. Wilhelmina van Weelden houdt niet van modern en daarom weegt zij de zoute bollen in een koperen weegschaal. En in Den Haag woont een meneer die één, hooguit twee maal per jaar komt kijken naar die bollen, die stuk voor stuk met de hand gemaakt worden.

In 1820 kwamen in Gorkum de eerste zoute bollen uit de oven. De familie J. J. de Kroes maakte er het recept voor, bakte ze en vanaf die tijd heten die bollen de enige echte. Nu kunnen we ons voorstellen, dat er ergens in Nederland nog wel iemand is, die echte bollen maakt, We zeiden het tegen de heer A. J. Emmerik, die ze al 24 jaar lang bakt Dat zal wel,” was zijn antwoord, maar toch maken wij hier de enige echte, in Gorkum,”

NIET MODERN
Mejuffrouw van Weelden is nu sinds enkele maanden 75 jaar en daarvan heeft ze er ruim vijftig doorgebracht tussen die enige echte. In 1907 stapte zij de winkel van de familie De Kroes, “De Gulde Capel”, binnen en nu staat ze nog achter de toonbank. Ik ben hier begonnen als dienstbode,” vertelde zij ons, maar na verloop van tijd ben ik in de winkel terecht gekomen en daar zou ik nu niet meer vandaan willen.”

De winkel weerspiegelt de opvattingen van mejuffrouw Van Weelden: niet modern. Wanneer men de “Gulde Capel” binnenstapt voelt men zich wat onwennig in zijn moderne kledij, want dat hoort hier niet. Grote trommels staan er links en rechts van de klant en boven zijn hoofd hangen twee koperen weegschalen en een houten. De schalen en gewichten van koper zijn blinkend gepoetst en achterin de winkel staat een klein geldkastje, dat dienst doet als kassa.

Een winkel, waar onze grootmoeder de snoepjes kocht die ze ons toestopte. Zo ongeveer is die winkel van de bollen in Gorkum, waar niets anders verkocht wordt dan dit luchtige ronde baksel.

In de “Gulde Capel” in Gorkum heeft de tijd stil gestaan: de zoute bollen worden daar nog gewogen op een koperen en een houten weegschaal. En mejuffrouw Wilhelmina van Weelden zwaait de scepter over de blikken bollenbussen, al meer dan vijftig jaar.

MET DE HAND
In grote houten vaten en blikken bussen zitten de bollen en daar hebben ze altijd in gezeten. “We hebben onze bollen altijd in blikken verkocht,” hoorden we van mejuffrouw van Weelden. “Zo kent iedereen ze, maar u kunt ze natuurlijk ook gewoon per ons kopen. Neen neen, de boekhouding en alles wat er verder bij komt kijken, daar houd ik me niet mee bezig.”

Terwijl buiten de auto’s voorbijgingen hebben wij een wijle zitten dromen in deze bollenwinkel in de Gorkumse hoofdstraat en we hoorden in gedachten de krinoline van onze grootmoeder knisperen. We wachtten op het ogenblik dat een paard en wagen stil hielden voor de winkel en dat er een statige dame uit zou stappen om wat zoute bollen voor na het noenmaal te kopen.

Maar even later stonden we in de bakkerij tegenover een enorme witte vierkante kast met een paar zwarte deurtjes. Rechts van ons twee mannen, een wat oudere en een jonge, gebogen over zwarte platen, waar netjes naast elkaar de “enige echte” lagen.

“Klopt ja, dat is de oven,” zei de heer van Emmerik. “Die staat er pas sinds een paar maanden, maar dat is eigenlijk het enige automatische hier in de bakkerij. Voor de rest doen we alles met de hand, want er zijn helaas geen machines om de bollen machinaal te maken. We hebben er twee op zicht gehad, maar geen van beide bevielen ze en daarom doen we het dus maar weer met de hand. Net als honderdveertig jaar geleden”.

HONDERD POND

Die bollen worden dus nog steeds met de hand gemaakt, bol voor bol, honderd pond per dag, van ’s morgens half vijf tot ’s middags drie uur. Maar wanneer we bakker Van Emmerik goed begrepen hebben, zou hij het liever allemaal machinaal doen en het heeft met traditie dus nog maar weinig te maken.

Honderd pond per dag, meneer van Emmerik, en dat allemaal alleen voor Nederland?
“Neen”, antwoordde de bakker, “onze bollan worden over de hele wereld geëxporteerd. Gisteren nog kreeg ik een order uit Engeland, waar ze de bollen het liefst met kaas hebben. Ja, en naar Amerika gaan ze ook.” Terug naar de bakkerij liepen we door een lange gang weer winkelwaarts en halverwege links bespeurden we mejuffrouw Wilhelmina van Weelden, die iets met koffie deed. “Hebt u onze bollen geproefd?”, vroeg zij. “Ja, we hebben ze geproefd en het is een voortreffelijk baksel, juffrouw van Weelden.”

Zij is geen drukke praatster en gaat stilletjes haar gang tussen de bollen en het krakende vetvrije papier waar ze eerst in gepakt worden. De jaren gaan aan haar voorbij en zij blijft bij haar mening, dat het oude beter is dan het nieuwe en moderne.

Ja, en dan is er nog die meneer in Den Haag, die wel eens in de bollenbakkerij komt kijken of het zaakje goed marcheert. Hij werkt op een van de ministeries en de meisjesnaam van zijn moeder is Kroes.
“Hij heeft het beheer van de zaak” legde de heer van Emmerik ons bij de deur uit. “Ik ben hier dus wat men noemt de meester-knecht. Mijn ‘baas’ heeft een enorm drukke baan en daarom zien we hem hier zo weinig en mevrouw, die zie ik slechts bij hoge uitzondering.”

Dat doet aan die bollenbakkerij overigens niets af, want de “enige echte” worden nog steeds in Gorkum met de hand gemaakt. En sinds 1907 door Wilhelmina van Weelden verkocht.


Dit artikel stond afgedrukt in het Algemeen Dagblad van Maandag 20 november 1961
Gepost: 08-05-2021

Blik - J.J. de Kroes, Zoute Bollen
Blik Gorcumsche Zoute Bollen J.J. de Kroes
Blik - Kaasbollen van De Gulde Capel
Blik - Gorcumse Zoute Bollen (J.J. de Kroes)
Ansichtkaart Gasthuisstraat met rechts J.J. de Kroes (Uitg. G.P.H 3-6 A.v.W)
Knipsel - Interieur winkel de Kroes - Zoute Bollen

Lees meer over J.J. de Kroes in de Oud Gorcum Varia 33 uit 1995 (pagina 119 / 120)

Tegenwoordig worden de bollen helaas niet meer in Gorinchem gebakken, maar in Oosterhout. Nog wel bij De Kroes

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s